1. Đặt vấn đề
Có một nhà thơ đã viết:
“Hà Nội
là nỗi nhớ quay quắt mỗi lần đi xa
là nơi chưa ai đến vẫn có thể yêu
Ai đến rồi càng yêu tha thiết…”
Đã từng có một Hà Nội xưa đẹp đẽ nao lòng đến thế. Thế nhưng chẳng biết tự bao giờ, Hà Nội giờ đây lại luôn gắn liền với những từ ngữ có phần tiêu cực? Tìm kiếm về Hà Nội, thứ hiện lên đầu tiên không phải là thủ đô ngàn năm văn hiến, mà là những giờ tắc đường dài vô tận, tiếng đèn xe kêu inh ỏi giờ tan tầm, là những dòng xe vội vã chẳng kịp chờ hết số giây trên đèn đỏ. Liệu có phải chúng ta đang dần đánh mất sự văn minh và nét đẹp vốn có của thủ đô chỉ vì sự nóng vội và thiếu ý thức của chính mình?
Trong bối cảnh đô thị hóa và sự phát triển mạnh mẽ của Hà Nội hiện nay, văn hóa tham gia giao thông luôn là vấn đề nóng hổi, gây ra nhiều cuộc tranh luận. Trong khi tình trạng ùn tắc và tai nạn giao thông ngày càng trở nên nhức nhối, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống của người dân và sự phát triển bền vững của thành phố, thì điều chúng ta càng phải quan ngại hơn đó chính là ý thức của người dân trong việc giữ gìn trật tự giao thông Thủ đô. Bởi dù cho Chính phủ đã đưa ra nhiều giải pháp nhưng vẫn còn mang tính một chiều, nếu muốn thực sự tạo ra sự thay đổi còn đến từ ý thức và hành động của mỗi người.
2. Thực trạng trật tự an toàn giao thông tại Hà Nội hiện nay
Thủ đô Hà Nội, với dân số đông đúc và mật độ phương tiện giao thông khổng lồ đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Với hơn tám triệu phương tiện cá nhân, chủ yếu là xe máy, hạ tầng giao thông của Thủ đô thường xuyên quá tải. Hiện tượng ùn tắc giao thông xảy ra hàng ngày tại các nút giao và tuyến đường huyết mạch như ngã tư Sở, đường Láng… gây khó khăn cho việc di chuyển. Bản thân tôi cũng có những ngày phải mất hơn một tiếng đồng hồ chỉ để đi từ trường học về nhà trong khi quãng đường chỉ có 6km.
Đáng lo ngại hơn, ý thức chấp hành luật lệ của một bộ phận người tham gia giao thông còn thấp. Các hành vi vi phạm phổ biến bao gồm vượt đèn đỏ, đi ngược chiều, lấn làn và đặc biệt là tình trạng lấn chiếm vỉa hè để kinh doanh, khiến người đi bộ phải tràn xuống lòng đường. Chúng không chỉ gây rối loạn dòng chảy giao thông mà còn là nguyên nhân dẫn đến các vụ tai nạn giao thông, trở thành mối đe dọa to lớn đến an toàn của người dân và văn minh trong đô thị. Thậm chí nhiều trong số đó là những tai nạn hết sức thương tâm, khi các nạn nhân chẳng làm gì sai, họ chỉ vô tình phải hứng chịu những hành vi sai phạm hay đúng hơn là biểu hiện thiếu văn hóa của các đối tượng gây ra va chạm.
3. Nguyên nhân là do đâu?
Thực trạng phức tạp trên bắt nguồn từ sự giao thoa của nhiều yếu tố.
Trước tiên, khách quan mà nói, do tốc độ đô thị hóa nhanh với lượng dân cư đổ dồn về các đô thị lớn khiến hạ tầng giao thông bị quá tải bởi những phương tiện cá nhân. Tuy các phương tiện giao thông công cộng vẫn đang ngày ngày hoạt động để đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân, giảm phương tiện, giảm ùn tắc ( ví dụ như các tuyến tàu điện ngầm hiện đại sử dụng công nghệ metro hoặc các tuyến xe bus nội thành ) nhưng do tình trạng chen chúc, các hành vi sàm sỡ, cướp giật trên tàu xe khiến cho người dân có tâm lý e ngại và vẫn lựa chọn đi xe riêng của mình khiến cho tình trạng tắc nghẽn vẫn chưa thể giải quyết.
Vậy nên thực chất nguyên nhân sâu xa và gây ảnh hưởng trực tiếp đến bức tranh ùn tắc của giao thông Hà Nội chính là văn hóa giao thông của người dân, mà nói nôm na là ý thức, hành vi của mỗi người khi lưu thông trên đường. Phổ biến hơn cả là tình trạng thiếu ý thức tuân thủ pháp luật của người dân. Không phải ngẫu nhiên có câu nói “Hà Nội không vội được đâu”. Bởi đây chính là cách nói châm biếm về tâm lý chủ quan, vội vàng, chỉ muốn “nhanh một chút”, dẫn đến việc chấp nhận rủi ro và vi phạm luật. Dù là nguy hiểm, nhiều người vẫn cố tình vượt đèn đỏ khi còn vài giây hoặc thậm chí khi đèn đã chuyển sang đỏ hoàn toàn. Bên cạnh đó, việc xử lý vi phạm đôi khi chưa nghiêm minh, chưa tạo được sự răn đe tuyệt đối, khiến ý thức chấp hành pháp luật kém, tâm lý “nhờn luật” khó bị xóa bỏ. Nó “thâm căn cố đế” trong tâm lý người dân Hà Thành, dẫn đến việc dẫu sau này đã có nhiều hình phạt nặng về tài chính, họ vẫn vô tư vi phạm. Ngoài ra, văn hóa “mạnh ai nấy đi” và “chèn lấn” vẫn còn tồn tại ở một bộ phận người tham gia giao thông Hà Nội. Tại các ngã tư, nhiều phương tiện chen lấn, cố gắng “điền vào chỗ trống”, dẫn đến việc giao thông bị khóa chặt ở giữa ngã tư và không ai có thể di chuyển.
4. Giải pháp nâng cao văn hóa Thủ đô
Để cải thiện tình hình trật tự an ninh Thủ đô, xây dựng một văn hóa giao thông văn minh, xứng tầm với vị thế của Hà Nội, tôi đề xuất một số giải pháp cụ thể như sau:
Muốn thay đổi hành vi tham gia giao thông của mọi người cần bắt nguồn từ việc thay đổi nhận thức. Chúng ta không nên chỉ dừng lại ở việc phổ biến luật, mà còn cần tập trung vào việc giáo dục văn hóa nhường nhịn, tôn trọng người khác và tự giác chấp hành. Có thể kết hợp với công nghệ số, sử dụng mạng xã hội, các phương tiện truyền thông để lan tỏa thông điệp một cách gần gũi, dễ nhớ, dễ tiếp cận hơn. Văn hóa giao thông cũng phải được giáo dục từ nhỏ, khi các em mới bắt đầu tiếp cận thế giới, mới có thể tạo ra sự thay đổi lâu dài. Muốn như vậy các bậc cha mẹ cần quan tâm, chăm sóc, giáo dục con cái, làm gương tốt cho con. Còn nhà trường cần đưa văn hóa giao thông vào chương trình giảng dạy của mình, không chỉ chú trọng vào kiến thức văn hóa mà còn dạy cho học sinh kĩ năng sống, đạo đức sống. Có thể điều này chưa thể tạo ra sự thay đổi nhanh chóng nhưng lại hiệu quả về lâu dài, góp phần tạo ra một thế hệ mới thực sự hiểu biết và tự giác chấp hành các quy định và luật lệ giao thông.
Ý thức cũng cần đi đôi với sự nghiêm minh của pháp luật để tạo thói quen cho mỗi người dân. Cần nghiêm khắc răn đe, xử lý các hành vi sai phạm, những “gốc rễ” gây ùn tắc và tai nạn như lái xe khi say rượu, vượt đèn đỏ, lấn chiếm lòng đường… Tăng cường kiểm tra, phạt nguội bằng cách đầu tư hệ thống camera giám sát để đảm bảo không bỏ sót mọi hành vi vi phạm.
Nhưng trên hết, ý thức và hành động của mỗi cá nhân mới đóng vai trò lớn nhất trong quá trình thay đổi, hướng tới văn hóa văn minh cho giao thông Thủ đô. Mỗi người phải ý thức tự giác chấp hành luật lệ, từ tế và tôn trọng lẫn nhau khi lưu thông trên đường. Mỗi hành động nhỏ, dù là việc dừng lại chờ đèn đỏ đúng vạch hay nhường đường cho một người đi bộ, đều là một viên gạch xây nên Văn hóa Giao thông Thủ đô Văn minh.
5. Kết luận
Văn hóa tham gia giao thông là nền móng của trật tự đô thị và là yếu tố cốt lõi để giảm thiểu tai nạn, ùn tắc tại Hà Nội. Sự thay đổi cần sự nỗ lực của nhiều phía, cùng với sự tự giác, ý thức trách nhiệm của mỗi người dân Thủ đô. Chỉ khi xem việc tuân thủ luật lệ và hành xử văn minh là một trách nhiệm cá nhân và là nét đẹp của người Hà Nội, bức tranh giao thông Thủ đô mới thực sự trở nên văn minh và hiện đại.