Trong bối cảnh Thủ đô Hà Nội ngày càng phát triển về quy mô dân số, hạ tầng giao thông và tốc độ đô thị hóa, việc giữ gìn trật tự, đảm bảo an toàn giao thông (ATGT) và xây dựng nếp sống văn minh đô thị trở thành một yêu cầu cấp thiết. Không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng, mà đó còn là nghĩa vụ và bổn phận của từng người dân Thủ đô. Bài viết này nhằm phân tích các vấn đề về ý thức giao thông, thực trạng và giải pháp, từ đó góp phần xây dựng một môi trường sống an toàn, hiện đại, văn minh.
Xây dựng văn hóa giao thông không chỉ là việc tuân thủ luật lệ, mà còn là cách ứng xử có văn hóa khi tham gia giao thông. Người dân cần ý thức được rằng: hành vi của mỗi cá nhân sẽ góp phần định hình nên diện mạo văn hóa giao thông của cả cộng đồng. Ví dụ, hành vi nhỏ như dừng đèn đỏ đúng vạch, không bấm còi inh ỏi, nhường đường cho người đi bộ… là biểu hiện của người có văn hóa. Nhưng hiện nay, tại nhiều tuyến đường Hà Nội như Nguyễn Trãi, Cầu Giấy, Trường Chinh…, tình trạng lấn làn, vượt đèn đỏ, chen lấn vẫn còn phổ biến. Điều này cho thấy một bộ phận người dân vẫn chưa ý thức được vai trò của mình trong việc tạo nên nếp sống đô thị văn minh.
Theo báo cáo của Ủy ban An toàn giao thông quốc gia, trong 9 tháng đầu năm 2025, Hà Nội xảy ra hơn 500 vụ tai nạn giao thông, làm chết và bị thương hàng trăm người. Nguyên nhân chủ yếu do ý thức người tham gia giao thông, đi sai làn, vượt ẩu, uống rượu bia khi lái xe, không đội mũ bảo hiểm...Bên cạnh đó, ùn tắc giao thông cũng là vấn đề nhức nhối. Các tuyến đường như Phạm Văn Đồng, Giải Phóng, Nguyễn Xiển, vành đai 3 thường xuyên ùn ứ vào giờ cao điểm. Việc xây dựng chung cư cao tầng dày đặc nhưng thiếu quy hoạch giao thông hợp lý khiến áp lực giao thông ngày càng lớn. Từ đó, phải tăng cường xử phạt "nguội" bằng hệ thống camera giám sát giao thông.Quy hoạch lại hạ tầng: mở rộng các tuyến đường, xây dựng thêm cầu vượt, đường vành đai. Nâng cao nhận thức cộng đồng qua các chiến dịch truyền thông, giáo dục từ nhà trường, địa phương.
Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật để đảm bảo ATGT, như Luật Giao thông đường bộ, Nghị định 100/2019/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt. Tuy nhiên, một số quy định vẫn chưa sát với thực tiễn. Ví dụ, quy định xử phạt người đi bộ vi phạm giao thông là đúng nhưng rất khó thực hiện khi hạ tầng vỉa hè còn chưa đầy đủ. Vì thế, cần lắng nghe ý kiến người dân và chuyên gia để hoàn thiện hệ thống pháp luật phù hợp hơn. Tổ chức các diễn đàn lấy ý kiến nhân dân về quy hoạch, luật giao thông và hoàn thiện hành lang pháp lý xử lý các hành vi lấn chiếm vỉa hè, đỗ xe sai quy định.
Trong việc giữ gìn trật tự, văn minh đô thị, đã có nhiều cá nhân, tổ chức tiêu biểu. Có thể kể đến anh Nguyễn Văn Lâm (Hà Đông), một tình nguyện viên tham gia điều tiết giao thông tại các ngã tư đông đúc trong giờ cao điểm suốt 5 năm qua. Hay các chiến sĩ CSGT đội số 3phòng CSGT Công an Hà Nội, thường xuyên làm việc dưới thời tiết khắc nghiệt để phân luồng giao thông, xử lý nhanh các điểm ùn tắc. Việc tuyên dương những tấm gương như vậy là cách lan tỏa tích cực, cổ vũ tinh thần trách nhiệm trong cộng đồng.
Bên cạnh đó, một số hành vi phổ biến cần phải nghiêm khắc phê phán và xử lý: Lái xe khi đã uống rượu bia (vi phạm Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia 2019). Phóng nhanh, vượt ẩu, sử dụng điện thoại khi điều khiển phương tiện.Buôn bán lấn chiếm lòng đường, vỉa hè. Xả rác bừa bãi gây mất mỹ quan và cản trở giao thông. Công tác tuyên truyền cần đi đôi với xử phạt nghiêm minh để tạo tính răn đe. Muốn trật tự ATGT được duy trì, không thể thiếu vai trò của lực lượng công an, thanh tra giao thông, chính quyền địa phương. Tuy nhiên, cũng cần nâng cao đạo đức công vụ, tránh tình trạng tiêu cực, bỏ qua vi phạm. Bên cạnh đó, mỗi người dân cần tự nâng cao ý thức, không chỉ vì bản thân mà vì cộng đồng. Cần có sự phối hợp giữa "ý thức người dân - trách nhiệm cơ quan chức năng - sự vào cuộc của truyền thông".
Giữ gìn trật tự, an toàn giao thông và xây dựng nếp sống văn minh đô thị là công việc đòi hỏi sự chung tay của cả hệ thống chính trị và mỗi người dân. Thủ đô Hà Nội - trái tim của cả nước - không chỉ cần phát triển về kinh tế, mà còn cần đẹp hơn trong mắt bạn bè quốc tế bằng chính hành vi văn minh của người dân. Mỗi người hãy bắt đầu từ những hành động nhỏ: chấp hành luật giao thông, cư xử đúng mực, không xả rác, không lấn chiếm vỉa hè... để góp phần xây dựng Thủ đô văn minh - hiện đại - an toàn.