Trong bối cảnh đất nước đang bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, vấn đền an toàn giao thông trở thành một trong những thách thức lớn đối với mỗi đô thị, đặc biệt là thủ đô Hà Nội – trung tâm chính trị, văn hóa, kinh tế của cả nước.
Cùng với sự phát triển nhanh chóng của đô thị, lưu lượng ngườn và phương tiện tham gia giao thông tăng cao khiến tình trạng ùn tắc, tai nạn, vi phạm luật giao thông vẫn diễn ra thường xuyên, gây ảnh hưởng đến đời sống, kinh tế và hình ảnh của thành phố.
Trước thực tế đó, việc xây dựng văn hóa giao thông và nâng cao ý thức, trách nhiệm của mỗi người dân trong việc giữ gìn trật tự, an toàn giao thông là yêu cầu cấp thiết, góp phần xây dựng một Thủ đô văn minh, hiện đại và thanh lịch.
Những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế – xã hội, Hà Nội đang phải đối mặt với nhiều vấn đề về hạ tầng và tổ chức giao thông.
Theo thống kê của Ban An toàn giao thông thành phố, trung bình mỗi năm, trên địa bàn vẫn xảy ra hàng nghìn vụ tai nạn giao thông, cướp đi sinh mạng của hàng trăm người.
Tình trạng ùn tắc giao thông diễn ra thường xuyên, đặc biệt ở các tuyến đường huyết mạch như Nguyễn Trãi, Trường Chinh, Giải Phóng, Cầu Giấy, Láng Hạ…; tình trạng lấn chiếm vỉa hè, lòng đường, dừng đỗ sai quy định, vượt đèn đỏ, đi ngược chiều… vẫn phổ biến.
Nguyên nhân của thực trạng này không chỉ do mật độ dân cư và phương tiện tăng nhanh mà còn xuất phát từ ý thức của người tham gia giao thông.
Nhiều người vẫn còn thói quen tùy tiện khi điều khiển phương tiện, thiếu tôn trọng luật lệ và người khác. Bên cạnh đó, hạ tầng chưa đồng bộ, phương tiện công cộng chưa phát triển mạnh, và công tác xử lý vi phạm đôi khi còn chưa đủ sức răn đe cũng góp phần làm gia tăng vi phạm và tai nạn.
Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết: không chỉ cần những biện pháp quản lý mạnh mẽ từ phía chính quyền mà quan trọng hơn, là phải xây dựng được ý thức tự giác và tinh thần trách nhiệm trong mỗi người dân, để hình thành một văn hóa giao thông thực chất.
Văn hóa giao thông không đơn thuần là việc chấp hành đúng luật lệ, mà còn là thái độ ứng xử có văn hóa khi tham gia giao thông – nhường nhịn, tôn trọng, giúp đỡ người khác và cư xử đúng mực trong mọi tình huống.
Một người biết dừng lại đúng vạch, không chen lấn khi qua nút giao, không bấm còi inh ỏi trong phố đông hay nhường đường cho người đi bộ, xe ưu tiên – đó chính là biểu hiện cụ thể của văn hóa giao thông.
Để hình thành thói quen ấy, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo dục, truyền thông và thực thi pháp luật.
Trước hết, giáo dục ý thức giao thông từ sớm là giải pháp mang tính bền vững. Các chương trình ngoại khóa, cuộc thi tìm hiểu pháp luật giao thông trong trường học sẽ giúp học sinh, sinh viên – lực lượng trẻ trung và năng động nhất của xã hội – hình thành nếp sống đúng đắn ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, vận động trong cộng đồng cũng phải được đổi mới, gắn với các phong trào cụ thể như “Thanh niên với văn hóa giao thông”, “Cổng trường an toàn”, “Tuyến phố văn minh – không vi phạm giao thông”.
Khi mỗi người dân tự giác chấp hành, coi việc tham gia giao thông an toàn là trách nhiệm với bản thân và cộng đồng, thì trật tự giao thông mới thực sự được duy trì một cách bền vững.
Để cải thiện tình hình giao thông hiện nay, Hà Nội cần triển khai đồng bộ các giải pháp về hạ tầng, tổ chức, quản lý và tuyên truyền.
Về hạ tầng: Thành phố cần tiếp tục mở rộng các tuyến đường trọng điểm, xây dựng thêm cầu vượt, hầm chui, bãi đỗ xe thông minh và đẩy nhanh tiến độ các tuyến đường sắt đô thị. Đồng thời, quy hoạch lại giao thông theo hướng giảm mật độ phương tiện cá nhân, tăng tỷ lệ người dân sử dụng phương tiện công cộng.
Về tổ chức và quản lý: Cần tăng cường giám sát giao thông bằng hệ thống camera, áp dụng công nghệ số để điều hành linh hoạt, xử lý vi phạm qua hình ảnh. Việc tổ chức lại luồng, tuyến giao thông hợp lý cũng giúp giảm xung đột tại các nút giao trọng điểm.
Về ý thức và hành vi: Song song với viêc nâng cấp hạ tầng, thành phố cần đẩy mạnh tuyê truyền pháp luật giao thông qua các kênh truyền hình, mạng xã hội, loa phát thanh khu dân cư.
Đồng thời, phải xử lý nghiêm minh, công khai các hành vi vi phạm như lái xe sau khi uống rượu bia, phóng nhanh vượt ẩu, sử dụng điện thoại khi lái xe, lấn chiếm vỉa hè, lòng đường…
Một xã hội chỉ có thể trật tự, an toàn khi pháp luật được tôn trọng và thực thi nghiêm túc. Do đó, tinh thần “sống và làm việc theo pháp luật” phải được thấm nhuần trong mỗi công dân, để giao thông trở thành hình ảnh của kỷ cương và văn minh đô thị.
Để đảm bảo trật tự an toàn giao thông lâu dài, Hà Nội cần tiếp tục xây dựng, hoàn thiện cơ chế và chính sách pháp luật phù hợp với thực tiễn.
Một số định hướng có thể kể đến như:
Siết chặt quản lý đăng ký phương tiện cá nhân, tiến tới hạn chế xe máy trong nội đô vào giờ cao điểm.
Ban hành chính sách khuyến khích sử dụng phương tiện xanh, thân thiện môi trường như xe điện, xe đạp công cộng.
Quản lý chặt việc sử dụng vỉa hè, lòng đường; nghiêm cấm việc lấn chiếm, kinh doanh gây cản trở giao thông.
Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan như Sở Giao thông Vận tải, Công an Thành phố, chính quyền địa phương trong triển khai kế hoạch đảm bảo an toàn giao thông.
Song song với đó, thành phố cần tôn vinh, khen thưởng kịp thời những cá nhân, tập thể tiêu biểu có đóng góp trong công tác giữ gìn trật tự, an toàn giao thông.
Đó có thể là những bác tài xế trung thực, trả lại tài sản cho hành khách; những chiến sĩ cảnh sát giao thông tận tụy trong mưa nắng; hay những nhóm thanh niên tình nguyện hỗ trợ người đi đường, hướng dẫn học sinh qua đường an toàn.
Những tấm gương ấy chính là hạt nhân lan tỏa tinh thần “vì cộng đồng, vì sự an toàn của mọi người”.
Bên cạnh việc biểu dương, cũng cần phê phán nghiêm khắc những hành vi tiêu cực, thiếu ý thức như phóng nhanh, lạng lách, vượt đèn đỏ, đua xe trái phép, hay sử dụng rượu bia khi lái xe. Mỗi hành vi ấy không chỉ gây nguy hiểm cho bản thân mà còn đe dọa tính mạng của người khác – điều hoàn toàn đi ngược lại với văn hóa và nếp sống của người Hà Nội thanh lịch.
Một yếu tố không kém phần quan trọng là tinh thần, trách nhiệm và thái độ của người thực thi công vụ.
Cán bộ, chiến sĩ công an, lực lượng thanh tra giao thông, chính quyền cơ sở cần làm việc nghiêm túc, khách quan, tận tụy và nêu gương sáng. Khi lực lượng chức năng thực hiện đúng pháp luật, minh bạch và nhân văn, người dân sẽ tin tưởng, đồng lòng và tự giác hơn trong việc chấp hành quy định.
Về phía người dân, mỗi người cần tự rèn luyện ý thức, hành vi đúng mực khi tham gia giao thông. Đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn, không sử dụng điện thoại khi lái xe, không uống rượu bia khi điều khiển phương tiện, dừng đèn đỏ đúng vạch, nhường đường khi cần thiết — những hành động tưởng chừng nhỏ bé ấy lại góp phần tạo nên một Hà Nội văn minh, an toàn và thân thiện.
An toàn giao thông không chỉ là trách nhiệm của riêng lực lượng chức năng, mà còn là nghãi vụ và quyền lợi xã hội.
Xây dựng văn hóa giao thông không phải là khẩu hiệu nhất thời, mà là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành và sự hưởng ứng tự giác của từng người dân.
Một Hà Nội “thanh lịch – văn minh – kỷ cương” không thể thiếu những con người có văn hóa giao thông, biết tôn trọng luật lệ, tôn trọng người khác và biết hành động vì lợi ích chung.
Khi mỗi người dân ý thức rằng “An toàn giao thông là hạnh phúc của mọi nhà”, thì những con đường Thủ đô sẽ không chỉ bớt tắc nghẽn, tai nạn, mà còn trở nên đẹp hơn, bình yên hơn — phản chiếu đúng hình ảnh của một Thủ đô hiện đại, văn minh và đáng sống.